Het netwerk
De art nouveau: een Europese beweging bij uitstek 
Jugendstil, Moderne Stijl, Glasgow Style, Sezession, Nieuwe Kunst, Liberty Style, Ecole de Nancy, Modernisme… het zijn verschillende facetten van een in wezen pan-Europees verschijnsel: de art nouveau. Deze beweging ontstond rond de eeuwwisseling en werd voortgestuwd door esthetische idealen en een streven naar moderniteit. Ze benutte ten volle de mogelijkheden van de industriële technologieën en nieuwe materialen en combineerde een streven naar schoonheid met doorgedreven vakmanschap en oog voor detail. Het resultaat was een betoverende harmonie van architectuur, meubelkunst en decoratie. 
 
Een bedreigd erfgoed? 
Na decennialang te zijn vergeten, geniet het art-nouveau-erfgoed een hernieuwde belangstelling en is het ogenschijnlijk goed beschermd. Maar schijn bedriegt: naast de alom bekende getuigen van deze kunstbeweging blijven grote aantallen opmerkelijke werken onbekend bij het grote publiek en genieten ze nauwelijks enige bescherming of zijn ze zelfs verdwenen. Daarenboven brengt het lome beschermingsbeleid van sommige landen talrijke belangrijke art-nouveau-elementen in gevaar. 
 
Een geëngageerd en dynamisch Europees netwerk
In 1999, op initiatief van de Directie Monumenten en Landschappen van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, besliste een grote groep instellingen uit diverse Europese steden met een rijk art-nouveau-erfgoed – van Helsinki tot Barcelona, van Glasgow tot Boedapest – zich in een eerste Europees samenwerkingsnetwerk te verenigen. Onderzoek, bescherming en ontsluiting zijn de doelstellingen van het ambitieuze programma dat het Réseau Art Nouveau Network zich voor de komende jaren heeft opgelegd. Dit Netwerk is niet alleen geëngageerd en dynamisch, het past ook een strikt wetenschappelijke benadering toe en wil zowel de professionals als het brede publiek informeren over het culturele belang en de Europese dimensie van dit erfgoed dat zich zo dicht bij ons bevindt.
 
Project 4: Art Nouveau & Ecologie (2010-2015), met de steun van het programma Cultuur 2007-2013 van de Europese Commissie
Via dit nieuwe vijfjaarlijks project wil het Réseau Art Nouveau Network zijn huidige activiteiten voortzetten en het Europese publiek bewustmaken van enkele hoogst actuele problemen: het belang van de ecologie vanaf de tijd van de art nouveau tot heden, art nouveau en duurzame ontwikkeling, de impact van het klimaat op art-nouveaugebouwen...
 
De reizende tentoonstelling “De natuur van de Art Nouveau” stelt het grote publiek in staat kennis te maken met de verschillende materialen van de art nouveau in hun opeenvolgende verwerkingsstadia, van hun ruwe toestand tot het afgewerkte kunstwerk. Deze vernieuwende tentoonstelling zal vanaf oktober 2013 alle deelnemende steden aandoen en na het einde van het project ook in andere Europese steden te zien zijn. De opening vindt op 4 oktober 2013 in Helsinki plaats. 
 
Het project bood tevens de gelegenheid de tiende verjaardag van het Netwerk te vieren met een Internationaal Symposium in Brussel op 4 en 5 december 2010 gewijd aan het thema “De perceptie van de art nouveau”.
 
In het kader van het project werden vijf historische laboratoria gepland:
  • Het Art Nouveau Herbarium (Terrassa, 3 juni 2010)
  • Het toerisme en het behoud van het art-nouveau-erfgoed: een bron van financiering… of een bron van problemen? (Barcelona, 4 juni 2011)
  • Natuur, creativiteit en productie ten tijde van de art nouveau (Milaan, 19 november 2011)
  • Grondstoffen en de art nouveau (Aveiro, 26 januari 2013)
  • Consistency of inner and outer spaces in European Art Nouveau architecture (Riga, 5 September 2014)
Deze laboratoria – studiedagen waarop kennis en knowhow kunnen worden uitgewisseld – combineren onderzoek, praktische kennis en ervaringen rond onderwerpen die zowel het grote publiek als de professionals kunnen aanspreken. Het programma, de verslagen en de digitale opnamen van lezingen zijn online beschikbaar. 
 
Voor kinderen zijn er educatieve boekjes die de art nouveau op een speelse manier voorstellen en hen bewuster maken van actuele ecologische problemen. Voor de jongeren zijn er nieuwe online activiteiten, die eveneens gewijd zijn aan het thema van de ecologie. U vindt ze in de rubriek “Kinderen” van onze website.
 
Tijdens de multilaterale uitwisselingen kunnen alle art-nouveauprofessionals in Europa hun kennis en ervaringen uitwisselen. Tijdens deze fase spitsen de uitwisselingen zich vooral toe op thema’s die belangrijk zijn voor de Europese Unie, met name de ecologie en het vrijwilligerswerk:
  • De rol van vzw’s in de art nouveau (Barcelona, 2011)
  • Beschermde gebouwen, het beschermingsbeleid en de financiële steun in de Europese Unie (Brussel, 2010 en Helsinki, 2013)
  • Het behoud van de Art Nouveau in een veranderende omgeving (Ålesund, 2014)

The innovation lab - Innovatielaboratorium - of the project includes the publication of a "good practices" manual aimed at professionals involved in diffusion of Art Nouveau heritage in general and at museum and monuments staff in particular who will be able to use it as a guide in the promotion and diffusion of Art Nouveau heritage to visually impaired public. A feasibility study for the creation of a specialised Art Nouveau educational Malette containing elements with which visually impaired public can gain a better knowledge of Art Nouveau heritage will also be developed. 

Projectleider: Directie Monumenten en Landschappen van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest (BE) 
Medeorganiserende steden: Ålesund (NO), Aveiro (PT), Bad Nauheim (DE), Barcelona (ES), Bruxelles-Brussel (BE), Helsinki (FI), Ljubljana (SL), Nancy (FR), Regione Lombardia (IT), Rīga (LV), Terrassa (ES). 
Geassocieerde partners: Glasgow (UK), La Chaux-de-Fonds (CH), La Habana Vieja (CU).
 
Project 3: Art Nouveau & Maatschappij (2005-2008)
Met als titel “Art Nouveau & Maatschappij” heeft het Netwerk een meerjarig actieprogramma opgezet dat op drie pijlers berustte: Innovatielaboratoria, Historische Laboratoria en Uitwisselingsplatforms. Centraal staat een multimediavoorstelling getiteld “Art Nouveau & Maatschappij”. Deze bestudeert de Europese art nouveau in haar maatschappelijke, politieke en economische context en beschrijft hoe ze in het verleden en het heden steden met elkaar heeft verbonden. De voorstelling biedt de partners een permanent instrument om hun erfgoed te promoten als uitdrukking van hun band met de rest van Europa. Ze omvat tevens de wetenschappelijke en iconografische gegevens verzameld tijdens de Historische Laboratoria.
In totaal vonden in de periode 2005-2008 zes plenaire vergaderingen en Historische Laboratoria plaats:
  • Internationale Tentoonstellingen en Wereldtentoonstellingen (Brussel, 22 oktober 2005)
  • Nationale identiteit en internationale trends (Ljubljana, 10 maart 2006)
  • Decoratie in de art nouveau (Riga, 20 oktober 2006)
  • De kwaliteit van de stad en de perceptie van het landschap (Como-Cernobbio, 4 mei 2007)
  • De mecenassen en opdrachtgevers van de art nouveau (Nancy, 19 oktober 2007)
  • Gezond van geest en lichaam (Bad Nauheim, 16 mei 2008)
De Historische Laboratoria willen een platform zijn voor de uitwisseling van kennis en knowhow. Ze staan voor iedereen open, of ze nu lid zijn van het Netwerk of niet. De laboratoria brengen gegevens bijeen uit diverse bronnen: onderzoek, praktische kennis en ervaring. De thema’s moeten toegankelijk zijn voor zowel het grote publiek als diegenen die in de sector werkzaam zijn.
 
De Innovatielaboratoria omvatten een educatief programma voor leerkrachten en leerlingen (waaronder een nieuwe publicatie over Monsters, activiteitenfiches, online activiteiten en lespakketten), een project voor mensen met een visuele beperking en een art-nouveaugids via gsm en Personal Digital Assistant (PDA).
 
Tijdens de Multilaterale Uitwisselingen konden kenners van het art-nouveau-erfgoed in Europa hun kennis en knowhow uitwisselen op drie specifieke gebieden:
  • Toerisme en art nouveau (Ljubljana,14 maart 2006)
  • Onderwijs en art nouveau (Provincia di Varese, 8 mei 2007)
  • Interpretatiecentra voor de art nouveau (Nancy, 23 oktober 2007)
Partnersteden: Ålesund, Barcelona, Bruxelles-Brussel, Bad Nauheim, Glasgow, Helsinki, La Chaux-de-Fonds, La Habana Vieja, Ljubljana, Lodz, Nancy, Provincia di Varese, Regione Lombardia, Reus, Riga, Tbilisi, Terrassa, Wenen, en de Ecole d’Avignon als technische partner.
 
Project 2: De Art Nouveau in Wording (2001-2004)
Een centrale activiteit in deze fase was de tentoonstelling “De Art Nouveau in Wording” met de bijbehorende catalogussen. Deze tentoonstelling wou anders zijn dan de grote tentoonstellingen die de art-nouveaubeweging de voorbije jaren voor het voetlicht hadden gebracht. Ze wou het lot van het art-nouveaupatrimonium in de dertien steden onderzoeken en een aantal onbekende projecten aan het licht brengen: niet-uitgevoerde projecten, verdwenen gebouwen of gebouwen die in hun tijd niet werden erkend of die ondertussen gerestaureerd zijn. Ze toonde tevens hoe bepaalde gebouwen aan het moderne leven werden aangepast, een eeuw nadat ze werden gebouwd. De tentoonstelling was achtereenvolgens in elk van de partnersteden te zien; elke gaststad vulde het evenement aan met een afdeling gewijd aan de lokale art nouveau en stelde ook de lopende restauratieprojecten voor.
 
Tijdens deze tweede fase van het Netwerk werden colloquia gehouden in Wenen (okt. 2002) en Ålesund (okt. 2004) die allebei aan hetzelfde thema als de tentoonstelling waren gewijd en waar de Europese onderzoekers en experts hun ervaringen en hun ideeën voor de toekomst konden delen. 
 
Daarnaast werd in 2003-2004 een bewustmakingscampagne voor de jeugd opgezet via vier publicaties, een posterreeks, rondleidingen voor scholen en een vademecum als basis voor interactieve bezoeken. Al dit materiaal is op onze website beschikbaar.
 
Partnersteden: Ålesund, Barcelona, Bruxelles-Brussel, Glasgow, Helsinki, Ljubljana, Nancy, Provincia di Varese, Reus, Riga, Terrassa, Wenen, en de Ecole d’Avignon als technische partner. 

Project 1: Startfase (1999-2000), met de steun van het programma Cultuur 2000 van de Europese Commissie
Op initiatief van de Directie Monumenten en Landschappen van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest besliste een grote groep instellingen uit Europese steden met een rijk art-nouveau-erfgoed een eerste Europees samenwerkingsnetwerk op te richten. 
In deze eerste fase legde het Netwerk de samenwerkingsstructuur tussen de partnersteden vast; tijdens verscheidene plenaire vergaderingen kreeg het zijn verantwoordelijkheden toegewezen, de website werd opgestart, de grafische vormgeving werd vastgelegd, er werd een beeldbank samengesteld, de publicatie De art nouveau in Europa vandaag – Een stand van zaken werd uitgebracht, in verschillende openbare ruimten werd het voorstellingspakket tentoongesteld, enz.
 
Partnersteden: Ålesund, Barcelona, Bruxelles-Brussel, Boedapest, Glasgow, Helsinki, Ljubljana, Nancy, Palermo, Reus, Riga, Terrassa, Wenen, en de Ecole d’Avignon als technische partner. 

With the support of the Culture Programme of the European Union

Responsible publisher: Arlette Verkruyssen, General Director,
Ministry of the Brussels Capital Region Department of Spatial Planning and Housing,
Rue du Progrès 80 b 1, 1035 Brussels - Belgium